شناخت ساختارهای سطحی یکی از راه­ های دستیابی به منابع زیرزمینی است که در این میان شناخت خصوصیات رسوبات آبرفتی برای بهره ­برداری، مدیریت و کنترل آب­ های زیرزمینی از اهمیت فراوانی برخوردار است، دشت شهریار که سهم مهمی از آب های مصرفی شهر تهران را تأمین می کند پوشیده آز آبرفت های کواترنری است. دشت شهریار در غرب شهر تهران و در منتهی الیه ضلع جنوبی البرز مرکزی قرار گرفته که باید اقداماتی برای تعیین ضخامت این نهشته­ ها صورت پذیرد، هدف از این پژوهش تعیین ضخامت نهشته­ های این دشت است. روش­ های ژئوفیزیکی مختلفی برای برآورد میزان ضخامت لایه ­های مختلف زمین وجود دارد که کاربردهای بسیاری دارند. برای تعیین خصوصیات نهشته­ های آبرفتی از جمله جنس، عمق، ضخامت و ... در منطقه مورد مطالعه از داده­ های سونداژهای الکتریکی که شامل  12 پروفیل و تعداد 186 مقطع از سازمان آب منطقه­ ای دریافت شد و نقشه آن در محیط نرم افزار GIS تهیه گردید و از نظر جنس و ضخامت مورد تحلیل و بررسی قرارگرفتند. سایر اطلاعات لازم شامل داده های اقلیمی، نقشه های زمین شناسی، داده های و نقشه DEM دریافت و پس از بررسی و صحت ­سنجی داده ­ها در محیط GIS با انتخاب روش درونیابی کریجینگ معمولی با سمی واریوگرام نمایی انتخاب گردید و نقشه های ضخامت آبرفت و توپوگرافی لایه های زیرین شامل: نقشه هم ضخامت آبرفت، نقشه توپوگرافی سطح رسوبات تبخیری، نقشه توپوگرافی توف و سنگ­ های آذرین، نقشه توپوگرافی سنگ کف منطقه، نقشه هم ضخامت رسوبات تبخیری و نقشه توپوگرافی سطح کنگلومرا منطقه با بالاترین دقت ممکن تهیه و ویژگی های افقی و عمودی این نهشته ها مورد بررسی قرار گرفت. نتایج حاصل از پژوهش نشان داد که میزان ضخامت حداکثر آبرفت تا 350 متر در مرکز است و هرچه به سمت حاشیه دشت نزدیک تر می شویم از ضخامت آبرفت کاسته می شود، این کاهش ضخامت در ناحیه غرب و شمال غربی دشت به حداکثر خود رسیده به طوری که در ناحیه غربی و جنوب غربی منطقه در حدود 10 متر تشخیص داده شد.

پارامترهای هیدرودینامیکی آبخوان اهمیت ویژه ای در تمام بررسی های هیدروژئولوژیکی دارد و یکی از معضلات مهم در محاسبات هیدروژئولوژیکی و مدیریت آبخوان ها عدم دسترسی به داده های قابل اطمینان می باشد. روش های مختلفی برای تخمین و تعیین پارامترهای هیدرودینامیکی آبخوان ها وجود دارد که دقیق ترین آن ها استفاده از داده های آزمون پمپاژ است، علاوه بر آن، داده های ژئوالکتریکی نیز حائز اهمیت می باشد. در این تحقیق از اطلاعات آزمون پمپاژ دو چاه اکتشافی و 86 سونداژ قائم ژئوالکتریکی به روش مقاومت ویژه جهت ارزیابی پارامترهای هیدرودینامیکی آبخوان آبرفتی شمال شرق شهر گچساران استفاده شده است. پارامترهای هیدرودینامیکی آبخوان همچون هدایت هیدرولیکی، ضریب قابلیت انتقال و آبدهی ویژه با استفاده از داده های آزمون پمپاژ دو چاه اکتشافی به روش کوپر-ژاکوب و نیومن تعیین شد، سپس همین پارامترهای هیدرودینامیکی با استفاده از داده های ژئوالکتریکی (سونداژ الکتریکی قائم) نیز محاسبه و با داده های آزمایش پمپاژ مقایسه شدند. پس از بررسی پارامترهای به دست آمده از آزمون پمپاژ چاه های شماره یک و دو به روش نیومن در آبخوان آزاد معلوم گردید که ضریب قابلیت انتقال برای چاه شماره دو (5/665 متر مربع بر روز) که در قسمت شرقی آبخوان قرار دارد مقدار بیشتری است و با روش ژئوالکتریک (5/632 متر مربع بر روز) همخوانی دارد، همچنین مقدار آبدهی ویژه در روش آزمون پمپاژ چاه شماره یک (05/0) مقدار بیشتری است که باز هم روش ژئوالکتریک (05/0) آن را تأیید می کند. تمامی نتایج نشان دهنده تخمین مطلوب پارامترهای هیدرودینامیکی توسط روش ژئوالکتریکی است و روش آزمون پمپاژ نیز بر آن صحه می گذارد؛ لذا از روش ژئوالکتریکی می توان در تصمیم گیری و برنامه ریزی های حفاری­های آینده در منطقه استفاده نمود.

پارامترهای هیدرودینامیکی آبخوان اهمیت ویژه ای در تمام بررسی های هیدروژئولوژیکی دارد و یکی از معضلات مهم در محاسبات هیدروژئولوژیکی و مدیریت آبخوان ها عدم دسترسی به داده های قابل اطمینان می باشد. روش های مختلفی برای تخمین و تعیین پارامترهای هیدرودینامیکی آبخوان ها وجود دارد که دقیق ترین آن ها استفاده از داده های آزمون پمپاژ است، علاوه بر آن، داده های ژئوالکتریکی نیز حائز اهمیت می باشد. در این تحقیق از اطلاعات آزمون پمپاژ دو چاه اکتشافی و 86 سونداژ قائم ژئوالکتریکی به روش مقاومت ویژه جهت ارزیابی پارامترهای هیدرودینامیکی آبخوان آبرفتی شمال شرق شهر گچساران استفاده شده است. پارامترهای هیدرودینامیکی آبخوان همچون هدایت هیدرولیکی، ضریب قابلیت انتقال و آبدهی ویژه با استفاده از داده های آزمون پمپاژ دو چاه اکتشافی به روش کوپر-ژاکوب و نیومن تعیین شد، سپس همین پارامترهای هیدرودینامیکی با استفاده از داده های ژئوالکتریکی (سونداژ الکتریکی قائم) نیز محاسبه و با داده های آزمایش پمپاژ مقایسه شدند. پس از بررسی پارامترهای به دست آمده از آزمون پمپاژ چاه های شماره یک و دو به روش نیومن در آبخوان آزاد معلوم گردید که ضریب قابلیت انتقال برای چاه شماره دو (5/665 متر مربع بر روز) که در قسمت شرقی آبخوان قرار دارد مقدار بیشتری است و با روش ژئوالکتریک (5/632 متر مربع بر روز) همخوانی دارد، همچنین مقدار آبدهی ویژه در روش آزمون پمپاژ چاه شماره یک (05/0) مقدار بیشتری است که باز هم روش ژئوالکتریک (05/0) آن را تأیید می کند. تمامی نتایج نشان دهنده تخمین مطلوب پارامترهای هیدرودینامیکی توسط روش ژئوالکتریکی است و روش آزمون پمپاژ نیز بر آن صحه می گذارد؛ لذا از روش ژئوالکتریکی می توان در تصمیم گیری و برنامه ریزی های حفاری­های آینده در منطقه استفاده نمود.

فرونشست زمین به عنوان یکی از مخاطرات طبیعی بوده که بسیاری از دشت­ های ایران با آن روبرو بوده و باعث تخریب مناطق مسکونی، جاده­ ها، پل­ ها، خطوط انتقال نیرو، زمین­ های کشاورزی، چاه­ ها و پیزومترها شده است. به طور کلی فرونشست ناحیه­ ای متاثر از فعالیت­ های انسانی مانند برداشت بی­ رویه آب از سفره­ های آب زیرزمینی و شرایط زمین­ شناسی می­ باشد که در صورت بروز می­ تواند آسیب­ های جدی به زیرساخت­ های اقتصادی یک منطقه وارد کند. در چند دهه اخیر توسعه سریع کشاورزی و افزایش نیاز آبی باعث استحصال بی­ رویه و افت سطح آب زیرزمینی در دشت سمنان شده ­ است. در این مقاله نحوه وقوع پدیده­ فرونشست منطقه­ ای سطح زمین در جنوب و جنوب­ شرق دشت سمنان و پهنه بندی این منطقه از نظر پتانسیل فرونشست زمین، مورد بحث قرار گرفته است. در این پژوهش ابتدا داده­ های مربوط به 18 پیزومتر در طی دوره آماری 24 ساله از اسفند 1372 تا اسفند 1396، برای ترسیم منحنی هم افت و هیدروگراف واحد دشت مورد بررسی قرار گرفته است. هم­ چنین برای تعیین نوع و ضخامت لایه­ های زیرین از داده­ های لاگ پیزومترها، داده­ های مربوط به مطالعات ژئوالکتریک و نقشه زمین­ شناسی استفاده گردیده است. سپس با استفاده از داده­ های منحنی هم­ افت و اطلاعات شرایط لایه­ های زیرسطحی، نقشه پتانسیل فرونشست دشت سمنان تهیه شده است. بررسی­ ها نشان داد که در دوره­ ی مذکور برداشت مداوم از آب زیرزمینی باعث افت 9/18 متری سطح آب زیرزمینی شده و شرایط را جهت تحکیم میان لایه­ های رسی و فرونشست زمین فراهم کرده است. نقشه پهنه­ بندی خطر رخداد فرونشست نشان می­ دهد که منطقه با پتانسیل بالای فرونشت در این دشت در بخش شمال شرقی دشت و در محدوده جنوب جنوب غربی شهرک صنعتی قرار دارد.

نهشته های کواترنر به عنوان منابع اصلی تامین کننده آب شیرین برای بشر محسوب شده و همیشه تحت تاثیر فعالیت های انسانی از قبیل کشاورزی، صنعت، غیره قرار داشته اند. مدل مفهومی نشان دهنده ابعاد و جهت و چگونگی گسترش نهشته ها است. در پژوهش حاضر مدل مفهومی- چینه ای نهشته های کواترنر دشت تسوج واقع در شمال دریاچه ارومیه تهیه شده است. مدل بر اساس 28 لوگ زمین شناسی چاه های مشاهده ای و 78 سونداژ ژئوالکتریکی در نرم افزار GMS تهیه شده است. بر اساس مقاطع ژئوالکتریک 5 کلاس چینه ای برای نهشته های کواترنر دشت تسوج تفکیک گردید، که شامل نهشته های آبرفتی Qal، نهشته های خشک Q3، نهشته های آبرفتی دانه متوسط (احتمالا حاوی آب) Q2، نهشته های آبرفتی ریزدانه (احتمالا حاوی آب) Q1 و رس Qmf هستند. نتایج نشان می دهد، نهشته های کلاس Q2 از نفوذپذیری متوسط برخوردار بوده دارای سفره آب زیرزمینی شیرین هستند، گسترش عمده این واحد در نواحی شرقی و جنوب شرقی می باشد. بیشترین فراوانی نهشته های Q3 و Qal در ارتفاع 1320 متر بوده ولی ضخامت بالا در ارتفاع 1550 متر با ماکزیمم 190 متر است. این نهشته ها از یک گسترش افقی سرتاسر برخوردار بوده لکن گسترش عمودی آنها بیشتر در نواحی شمالی دشت به خصوص شمال شرقی است. از خصوصیات این واحد نفوذپذیری شدید، عدم وجود ناخالصی های رسی در آن می باشد.

در این پژوهش به بررسی کارایی روش سونداژزنی ژئوالکتریکی در تشخیص لایه معدنی در ذخایر بوکسیت کارستی دارای توپوگرافی شدید سطح زمین پرداخته می شود. بدین منظور 21 سونداژ ژئوالکتریکی در کنار نقاط حفاری شده در یکی از ذخایر بوکسیت جاجرم در طول یک خط، طراحی و برداشت گردید. داده های برداشت شده نخست به وسیله منحنی های استاندارد تفسیر شده و سپس نتایج حاصله به عنوان مدل اولیه به وسیله نرم افزارIX1D، مدل سازی یک بُعدی شد. نتایج مدل سازی یک بُعدی، وجود حداقل چهار لایه ژئوالکتریکی را در منطقه مورد بررسی نشان می دهد. جهت درک بهتر و جامع-تر، این نتایج به صورت یک مقطع دوبُعدی نشان داده شد. بررسی نتایج وارون سازی یک بعدی نشان داد که به دلیل تباین کافی مقاومت ویژه بین بوکسیت و سنگ کف دولومیتی، تشخیص کمر پایین لایه معدنی ممکن است؛ اما از آنجایی که اختلاف مقاومت ویژه بوکسیت کائولنی با لایه های بالایی آن اندک است؛ تشخیص کمر بالای ماده معدنی و در نتیجه تعیین ضخامت لایه معدنی مشکل است. به منظور بررسی صحت و دقت نتایج حاصل از برداشت های ژئوفیزیکی در محدوده معدنی، این نتایج با نتایج حاصل از حفاری های اکتشافی در منطقه مذکور مورد مقایسه قرار گرفتند. در این مقایسه مشخص شد 5 سونداژ دارای خطای تخمین بالای 50 درصد، 10 سونداژ خطای تخمین بین 10 تا 30 درصد و 6 سونداژ خطای تخمین کمتر از 10 درصد دارند. ضریب همبستگی رتبه ای کندال تائو بین تخمین عمق لایه ها به روش ژئوالکتریکی و عمق به دست آمده از حفاری، مقدار 0. 486 به دست آمد؛ که نشان دهنده همبستگی نسبتاً خوبی بین عمق تشخیص کنتاکت دولومیت و بوکسیت در تفسیر نتایج سونداژ و نتایج حاصل از داده های حفاری اکتشافی در منطقه است.

یکی از روشهای مورد استفاده در ژئوفیزیک برای مطالعات زیرزمینی، روشهای الکتریکی می باشد که خود از روشهای مختلفی تشکیل شده که روش مقاومت ویژه یکی از آنهاست که بیشتر برای مطالعات عمقی ساختارهای لایه ای زیر زمین و اکتشافات آب مورد استفاده قرار می گیرد. مدل سازی معکوس داده های ژئوالکتریکی جهت اکتشافات معدنی و همچنین مطالعات آبهای زیرزمینی حایز اهمیت می باشد. طبیعت غیر خطی داده های ژئوالکتریکی مدل سازی آنرا با مشکلاتی مواجه می سازد. در این تحقیق قابلیت اجرایی شبکه های عصبی برای حل برخی مسایل وارونه سازی یک بعدی ژئوالکتریکی شرح داده می شود. به ویژه، مسایل بدست آوردن مقاومت های ویژه سازند و ضخامت لایه ها از داده های سونداژ الکتریکی عمودی (VES) بررسی می شود.

روش های ژئوفیزیکی، به خصوص روش های الکتریکی جهت بررسی خاک ها و آب های زیرزمینی آلوده شده توسط هیدروکربن ها بسیار مفید و پرکاربرد می باشند. با استفاده از سونداژزنی الکتریکی و تفسیر یک بعدی داده ها می توان محل آلودگی در مناطق مورد بررسی را تخمین زد. در این مطالعه، آلودگی نفتی آب های زیرزمینی در محل پالایشگاه شیراز مورد بررسی قرار گرفته است به گونه ای که آلودگی در ابتدا با حفاری های انجام شده اثبات گردیده و جهت بررسی محل نشت آلودگی، از روش مقاومت ویژه الکتریکی استفاده کرده ایم. آلودگی نفتی تحت تاثیر فرآیندهای تخریب زیستی منجر به تغییر مقاومت ویژه آب های زیرزمینی و سنگ های اطراف می شود به گونه ای که مناطق آلوده به عنوان مناطق با مقاومت ویژه پایین تخمین زده می شوند. اندازه گیری های مقاومت ویژه الکتریکی در منطقه مذکور در امتداد چهار پروفیل و در جهت شرقی غربی توسط 24 سونداژ انجام شده و تفسیر داده ها به صورت یک بعدی انجام گشته و نتایج به صورت مقاطع مقاومت ویژه ارایه شده است. تغییر داده های مقاومت ویژه الکتریکی در پروفیل های مختلف با آلودگی نفتی در چاه های مجاور هماهنگی داشته به گونه ای که نواحی آلوده به عنوان نواحی با مقاومت ویژه پایین تفسیر شده اند.